Odkrywanie południowo-wschodniej Sycylii

Rezerwat przyrody Vendicari

Riserva Naturale di Vendicari to nadmorskie mokradła ciągnące się przez sześć kilometrów wybrzeża między Noto a Pachino. To jeden z najważniejszych przystanków dla ptaków wędrownych w basenie Morza Śródziemnego, a zarazem jeden z najrzadziej odwiedzanych rezerwatów na wyspie. Właśnie to połączenie czyni go wyjątkowym.

Flamingi przylatują jesienią i zostają do wiosny, brodząc w płytkich salinach, które niegdyś zaopatrywały tuńczykowe łowiska Noto. Czaple, kormorany i szczudłaki są tu przez cały rok. Rezerwat chroni trzy odrębne zatoczki z plażami, każdą z innym punktem startowym szlaku: Calamosche na północy, centralne Vendicari ze zrujnowaną przetwórnią tuńczyka (tonnarą) i Cittadellę na południu.

Tonnarę warto obejrzeć bez pośpiechu. Zbudowana w XVIII wieku i opuszczona w połowie XX, stoi nad samą wodą jak pomnik niegdyś ogromnego sycylijskiego przemysłu tuńczykowego. Kamienne łuki obramowują morze. Nieopodal szwabska wieża strażnicza przypomina, że wybrzeża strzeżono tu przed najazdami Saracenów. Warstwy historii sięgają tu wiele stuleci w głąb.

Spacer od głównego wejścia do tonnary zajmuje około dwudziestu minut i prowadzi przez śródziemnomorskie zarośla, dziki rozmaryn i niskie jałowce. Teren jest płaski, a szlak dobrze utrzymany, więc idzie się wygodnie o każdej porze roku. Miłośnicy ptaków powinni zabrać lornetkę na saliny, które leżą między ścieżką a morzem.

Marzamemi

Marzamemi to wioska rybacka tak mała, że obejdziesz ją dookoła w dziesięć minut. Miejsce w każdym poważnym sycylijskim planie podróży zapewnia jej jeden plac: Piazza Regina Margherita, wyłożony kamieniem i otoczony niskimi budynkami w kolorze ochry i terakoty, otwierający się prosto na port. O zachodzie słońca, gdy łodzie są wyciągnięte na piasek, a pierwsze kieliszki aperitivo łapią światło, to jeden z najpiękniejszych, cicho urzekających placów południowych Włoch.

Wioska wyrosła wokół tonnary — przetwórni tuńczyka, która działała przez stulecia i ukształtowała lokalną gospodarkę oraz architekturę. Kompleks tonnary wciąż zamyka wschodnią stronę placu. Dziś tradycję kontynuuje Campisi, rodzinna firma, która ręcznie konserwuje tuńczyka, anchois i bottargę (soloną ikrę tuńczyka). Ich sklep na placu to jedyne miejsce na Sycylii, gdzie opakowanie jest równie piękne jak produkt.

Gdzie zjeść

Marzamemi najlepiej poznawać bez pośpiechu. Zacznij w Premiata Focacceria Mazzini od solidnego kawałka grubej sycylijskiej focacci z pomidorem i anchois. Na porządny posiłek przy stole wybierz La Cialoma, gdzie przy stolikach z widokiem na wodę podają surowe czerwone krewetki z Mazara del Vallo i makaron z jeżowcami. Taverna La Cialoma tuż obok to jej swobodniejsza siostra, świetna na talerz grillowanych kalmarów i kieliszek Grillo.

Zanim wyjedziesz, zajrzyj do Gelateria Don Peppinu przy Via Marzamemi na lody, które mogą okazać się najlepszymi, jakie zjesz na Sycylii. Pistacjowe robią z pistacji z Bronte, migdałowe z migdałów z Avoli, a granita di mandorla w letnie popołudnie to wystarczający powód, by przejechać te dwadzieścia minut z willi. To mały, niepozorny lokal, do którego miejscowi stoją w kolejce — a to zawsze dobry znak.

Modica

Modica zbudowana jest w dwóch głębokich wąwozach, a budynki wspinają się stromo z każdej strony, tak że miasto zdaje się spływać po zboczach niczym barokowa lawina. Skala jest dramatyczna i wytrącająca z równowagi — kościoły na nieprawdopodobnych wysokościach, pałace wyrastające prosto ze skalnych ścian i schody łączące poziomy miasta tam, gdzie nie dało się poprowadzić ulic.

Miasto dzieli się na Modica Alta (górne miasto, starsze i bardziej kręte) i Modica Bassa (dolne miasto, tam, gdzie spotykają się oba wąwozy). W obu stoją wyjątkowe barokowe kościoły. San Giorgio, wieńczący górne miasto monumentalnymi schodami liczącymi 250 stopni, uchodzi powszechnie za jeden z najpiękniejszych barokowych kościołów Sycylii. San Pietro w dolnym mieście ma wejście strzeżone przez posągi dwunastu apostołów i wychodzi na szeroki plac, który wieczorami wypełnia się miejscowymi.

Czekolada

Wizytówką Modiki jest czekolada, wytwarzana metodą na zimno, odziedziczoną po Aztekach za pośrednictwem Hiszpanii w czasach panowania Aragończyków. Kakao miele się z cukrem w niskiej temperaturze, tak by kryształki cukru nigdy całkiem się nie rozpuściły — powstaje ziarnista tabliczka o intensywnym smaku, niepodobna do niczego, co wytwarza się gdzie indziej w Europie.

Antica Dolceria Bonajuto, działająca od 1880 roku, jest strażniczką tej tradycji i oczywistym pierwszym przystankiem. Klasyki to czekolada z chili i waniliowa. W innych częściach miasta mniejsi wytwórcy oferują wariacje z karobem, skórką cytrusów i solą z Modiki. Pełny czekoladowy szlak po mieście zajmuje mniej więcej godzinę i z łatwością wypełnia całe popołudnie.

Ragusa Ibla

Jeśli Noto jest najelegantszym miastem Val di Noto, Ragusa Ibla jest najbardziej nastrojowym. Stara dzielnica leży na wzgórzu oddzielonym od nowoczesnej Ragusy głęboką doliną, połączona z nią krętą drogą i schodami dla pieszych liczącymi 340 stopni. To odosobnienie ją ocaliło — Ibla wydaje się kompletna jak niewiele sycylijskich miasteczek, a jej barokowe pałace, kościoły i ogrody tworzą jedną spójną kompozycję.

Duomo di San Giorgio góruje nad miastem ze szczytu głównego placu, a jego piętrowa fasada wznosi się niczym teatralna dekoracja nad szerokimi, opadającymi schodami. Niżej, na samym końcu cypla, leży Giardino Ibleo — publiczny ogród, gdzie klify opadają ku dolinie, a widok sięga aż po odległy płaskowyż Hyblejski. O zmierzchu ogród wypełniają miejscowi wyprowadzający psy, dzieci biegające wokół fontanny i pary siedzące na kamiennych ławkach wzdłuż krawędzi.

Ortigia i Syrakuzy

Ortigia to wyspiarskie serce starożytnych Syrakuz — miasta, które niegdyś było najpotężniejsze w greckim świecie: większe od Aten, bogatsze od Koryntu, ojczyzna Archimedesa. Wyspę łączą z lądem dwa krótkie mosty, a kryje ona warstwę za warstwą: kolumny greckiej świątyni wtopione w mury barokowej katedry, źródło słodkiej wody (Fonte Aretusa), które wybija kilka metrów od morza, i średniowieczne uliczki nagle otwierające się na operowe place.

Obowiązkowy przystanek to katedra w Syrakuzach — dosłownie wbudowana w grecką świątynię Ateny z V wieku p.n.e. i wokół niej. Doryckie kolumny wciąż widać w środku, wtopione w ściany nawy. To jeden z najbardziej niezwykłych architektonicznych palimpsestów w Europie. Na zewnątrz plac łapie wieczorne światło tak, że miodowy wapień staje się niemal złoty.

Po stronie lądu Parco Archeologico della Neapolis mieści teatr grecki (wciąż co lato wystawia się w nim przedstawienia), Ucho Dionizjosa (ogromną sztuczną grotę o niezwykłej akustyce) i amfiteatr rzymski. Na sam park archeologiczny zarezerwuj cały poranek.

Targ

Codzienny targ na Ortigii wypełnia uliczki za Tempio di Apollo każdego ranka z wyjątkiem niedziel. Jest głośny, barwny i całkowicie autentyczny — sprzedawcy ryb rozkładają steki z miecznika i czerwone krewetki na lodzie, handlarze owocami układają czerwone pomarańcze w piramidy, a sprzedawcy przypraw odmierzają garściami dzikie oregano i suszone pomidory. Nawet jeśli nic nie kupisz, sama uczta dla zmysłów jest warta wizyty.

Winnice Contrada Buonivini

Villa Magnus leży w samym sercu Contrada Buonivini, historycznego regionu winiarskiego na południe od Noto, gdzie wino wytwarza się od stuleci. Sama nazwa oznacza „dobre wina” — a łagodne wapienne wzgórza, bliskość dwóch mórz i bezlitosne sycylijskie słońce tworzą warunki, które przyciągają poważnych winiarzy z całych Włoch. W odległości spaceru od willi działają cztery cenione winnice, co czyni tę okolicę jednym z największych skupisk znakomitego wina na całej Sycylii.

Jeśli kochasz wino, w Val di Noto nie znajdziesz lepszej bazy. Możesz przejść się po winnicy przed śniadaniem, spróbować pięciu win przed obiadem i o trzeciej znów być przy basenie. Kilka winnic oferuje też lekcje gotowania, długie obiady wśród winorośli i degustacje o zachodzie słońca, które należą do najpiękniejszych przeżyć na wyspie.

Planeta Buonivini

Rodzina Planeta przybyła do Val di Noto w 1998 roku, przyciągnięta potencjałem Contrada Buonivini dla Nero d'Avola. Ich tutejsza posiadłość wytwarza Santa Cecilia DOC Noto i słynne Passito di Noto z Moscato Bianco — oba powstają w „Niewidzialnej Winiarni”: efektownym podziemnym obiekcie zaprojektowanym tak, by wtapiał się w krajobraz. Zorganizowana degustacja obejmuje winnicę, piwnicę, pięć win z tego terroir, trzy oliwy z posiadłości i lokalne przekąski. Wariant Grand Tour dodaje pełny obiad wśród winorośli.

Marabino

Marabino, założone w 2002 roku przez Pierpaola Messinę, to biodynamiczna posiadłość o powierzchni dwudziestu dziewięciu hektarów w Contrada Buonivini, wytwarzająca naturalne wina, które zdobyły międzynarodowe uznanie. Winogrona zbiera się ręcznie, fermentują spontanicznie na rodzimych drożdżach, a wino powstaje bez żadnych dodatków enologicznych. Zarówno Nero d'Avola, jak i Moscato di Noto są wyjątkowe. Dla każdego, kto ceni naturalne i biodynamiczne winiarstwo, Marabino to objawienie — sto tysięcy butelek rocznie, eksportowanych na cały świat, wytwarzanych z niezwykłą starannością, krótki spacer od willi.

Tenuta La Favola

Mniejsza, rodzinna posiadłość o powierzchni dziewiętnastu hektarów, z korzeniami sięgającymi 1852 roku, Tenuta La Favola ma zarówno włoski, jak i szwajcarski certyfikat ekologiczny. Uprawia Nero d'Avola, Frappato, Syrah i Grillo wśród gajów oliwnych i tradycyjnych murków z suchego kamienia. Degustacja jest tu kameralna i osobista — najpewniej ugości cię rodzina, która robi wino, a rozmowa toczy się w równym stopniu o ziemi, co o kieliszku. Za około pięćdziesiąt euro od osoby to jedna z najlepszych propozycji w regionie pod względem stosunku jakości do ceny.

Cozzo del Parroco

Najbliższa willi winnica, Cozzo del Parroco, to butikowa posiadłość wytwarzająca wina w małych partiach z rodzimych szczepów. Krótki spacer przez gaje oliwne sprawia, że to najwygodniejsza winiarska wizyta z Villa Magnus. Idealny pierwszy przystanek dla gości, którzy przyjeżdżają po południu i chcą wejść w sycylijskie tempo przy kieliszku czegoś lokalnego, zanim zajdzie słońce.

Jak to wszystko połączyć

Tydzień w Villa Magnus wystarczy, by zobaczyć to wszystko bez pośpiechu. Poranki na plażach, popołudnia w barokowych miasteczkach, a wieczory na tarasie, skąd patrzysz, jak Morze Jońskie łapie ostatnie światło. Geografia działa na twoją korzyść: Marzamemi jest dwadzieścia minut na południe, Vendicari dwadzieścia pięć. Noto leży trzydzieści minut na północny zachód. Dalsze cele w Val di Noto — Modica, Ragusa Ibla, Ortigia — to wygodne półdniowe wypady, każdy po czterdzieści do pięćdziesięciu pięciu minut jazdy.

Willa leży w samym środku tej konstelacji — dość blisko, by dotrzeć wszędzie, i dość daleko, by poczuć, że zostawiłeś świat za sobą. A w dni, kiedy w ogóle nie masz ochoty prowadzić, do winnic Contrada Buonivini dojdziesz krótkim spacerem przez gaje oliwne.