Zuidoost-Sicilië ontdekken

Natuurreservaat Vendicari

De Riserva Naturale di Vendicari is een kustwetland dat zich uitstrekt over zes kilometer kustlijn tussen Noto en Pachino. Het is een van de belangrijkste pleisterplaatsen voor trekvogels in het Middellandse Zeegebied, en tegelijk een van de minst bezochte natuurreservaten van het eiland. Juist die combinatie maakt het zo bijzonder.

De flamingo's komen in de herfst en blijven tot in het voorjaar, wadend door de ondiepe zoutpannen die ooit de tonijnvisserij van Noto bevoorraadden. Reigers, aalscholvers en steltkluten zijn er het hele jaar. Het reservaat beschermt drie verschillende strandbaaien, elk met een eigen startpunt: Calamosche in het noorden, Vendicari in het midden met de vervallen tonijnfabriek (tonnara), en Cittadella in het zuiden.

De tonnara is een rustig bezoek waard. Gebouwd in de 18e eeuw en halverwege de 20e eeuw verlaten, staat ze aan de waterlijn als monument voor de ooit enorme Siciliaanse tonijnindustrie. De stenen bogen omlijsten de zee. Vlakbij markeert een Zwabische wachttoren de plek waar de kust werd bewaakt tegen invallen van de Saracenen. De lagen geschiedenis gaan hier eeuwen diep.

De wandeling van de hoofdingang naar de tonnara duurt zo'n twintig minuten, door mediterrane macchia, wilde rozemarijn en laaggroeiende jeneverbes. Het landschap is vlak en het pad goed onderhouden, dus in elk seizoen prettig te lopen. Vogelaars doen er goed aan een verrekijker mee te nemen voor de zoutpannen, die tussen het pad en de zee liggen.

Marzamemi

Marzamemi is een vissersdorp dat zo klein is dat je er in tien minuten omheen loopt. Wat het een plek op elke serieuze Sicilië-route oplevert, is één plein: de Piazza Regina Margherita, geplaveid met steen en omringd door lage gebouwen in oker en terracotta, dat direct uitkomt op de haven. Bij zonsondergang, met de boten op het zand getrokken en de eerste aperitivoglazen die het licht vangen, is het een van de meest ingetogen mooie pleinen van Zuid-Italië.

Het dorp is gebouwd rond een tonnara, een tonijnverwerkingsfabriek die eeuwenlang in bedrijf was en de lokale economie en architectuur heeft gevormd. Het complex van de tonnara vormt nog altijd de oostkant van het plein. Tegenwoordig leeft de traditie voort bij Campisi, een familiebedrijf dat tonijn, ansjovis en bottarga (gedroogde tonijnkuit) met de hand inmaakt. Hun winkel aan het plein is de enige plek op Sicilië waar de verpakking net zo mooi is als het product.

Waar eet je

Marzamemi beloont wie de tijd neemt. Begin bij Premiata Focacceria Mazzini met een flinke plak dikke Siciliaanse focaccia met tomaat en ansjovis. Voor een echte maaltijd aan tafel serveert La Cialoma rauwe rode garnalen uit Mazara del Vallo en pasta met zee-egel, aan tafels met uitzicht op het water. Taverna La Cialoma, het informelere zusje ernaast, is uitstekend voor een bord gegrilde calamari en een glas Grillo.

Ga voor je vertrekt nog even langs Gelateria Don Peppinu aan de Via Marzamemi, voor misschien wel het beste gelato dat je op Sicilië eet. De pistache wordt gemaakt van pistaches uit Bronte, de amandel van amandelen uit Avola, en alleen al de granita di mandorla op een zomermiddag is de twintig minuten rijden vanaf de villa waard. Het is een klein, bescheiden zaakje waar de locals voor in de rij staan — altijd een betrouwbaar teken.

Modica

Modica is gebouwd in twee diepe ravijnen, met gebouwen die aan alle kanten steil omhoogklimmen, zodat de stad als een barokke lawine de hellingen af lijkt te stromen. Het geheel is overweldigend en desoriënterend — kerken op onwaarschijnlijke hoogtes, palazzi die direct uit de rotswand lijken te groeien, en trappen die de lagen van de stad verbinden waar geen straat kon worden aangelegd.

De stad bestaat uit Modica Alta (de bovenstad, ouder en kronkeliger) en Modica Bassa (de benedenstad, waar de twee ravijnen samenkomen). Beide hebben uitzonderlijke barokke kerken. San Giorgio, die de bovenstad bekroont met een monumentale trap van 250 treden, geldt algemeen als een van de mooiste barokkerken van Sicilië. San Pietro, in de benedenstad, heeft beelden van de twaalf apostelen langs de ingang en kijkt uit op een breed plein dat 's avonds volstroomt met bewoners.

De chocolade

Het visitekaartje van Modica is de chocolade, gemaakt volgens een koude methode die via Spanje van de Azteken werd overgenomen, in de eeuwen van Aragonese heerschappij. De cacao wordt op lage temperatuur met suiker vermalen, zodat de suikerkristallen nooit helemaal oplossen. Het resultaat is een korrelige reep met een intense smaak, anders dan alles wat elders in Europa wordt gemaakt.

Antica Dolceria Bonajuto, sinds 1880 in bedrijf, is de hoeder van deze traditie en de logische eerste stop. De chocolade met chili en die met vanille zijn de klassiekers. Verspreid door de stad bieden kleinere makers varianten met johannesbrood, citrusschil en zout uit Modica. Een complete chocoladeroute door de stad duurt ongeveer een uur en is een middagvullende bezigheid.

Ragusa Ibla

Is Noto de elegantste stad van de Val di Noto, dan is Ragusa Ibla de sfeervolste. De oude wijk ligt op een heuvel, door een diep dal gescheiden van het moderne Ragusa en daarmee verbonden door een slingerende weg en een voetgangerstrap van 340 treden. Die afzondering heeft haar bewaard: Ibla voelt compleet, zoals maar weinig Siciliaanse stadjes, met barokke palazzi, kerken en tuinen die samen één samenhangend geheel vormen.

De Duomo di San Giorgio beheerst de stad vanaf de top van het grote plein, met een getrapte gevel die als een theaterdecor oprijst boven een brede, aflopende trap. Lager ligt de Giardino Ibleo, een openbare tuin op het uiterste puntje van de uitloper, waar de kliffen steil afvallen naar het dal en het uitzicht reikt tot het verre Hyblese plateau. In de schemering stroomt de tuin vol met bewoners die hun hond uitlaten, kinderen die rondjes rennen om de fontein, en stelletjes op de stenen bankjes langs de rand.

Ortigia en Syracuse

Ortigia is het eilandhart van het antieke Syracuse, ooit de machtigste stad van de Griekse wereld — groter dan Athene, rijker dan Korinthe en de thuisstad van Archimedes. Het eiland is met twee korte bruggen met het vasteland verbonden en bestaat uit laag op laag: Griekse tempelzuilen ingemetseld in de muren van een barokke kathedraal, een zoetwaterbron (de Fonte Aretusa) die op een paar meter van de zee opwelt, en middeleeuwse straatjes die plotseling uitkomen op pleinen als operadecors.

De Duomo di Siracusa mag je niet overslaan: een kathedraal die letterlijk in en rond een Griekse tempel voor Athena uit de 5e eeuw v.Chr. is gebouwd. De Dorische zuilen zijn binnen nog zichtbaar, opgenomen in de muren van het schip. Het is een van de meest buitengewone architectonische palimpsesten van Europa. Buiten vangt het plein het avondlicht op een manier die de honingkleurige kalksteen bijna goud kleurt.

Aan de kant van het vasteland ligt het Parco Archeologico della Neapolis, met het Griekse theater (waar elke zomer nog voorstellingen worden gegeven), het Oor van Dionysius (een enorme kunstmatige grot met een opmerkelijke akoestiek) en het Romeinse amfitheater. Trek voor het archeologische park alleen al een hele ochtend uit.

De markt

De dagelijkse markt van Ortigia vult elke ochtend behalve zondag de straten achter de Tempio di Apollo. Hij is luid, kleurrijk en volkomen authentiek — vishandelaren die zwaardvismoten en rode garnalen op bedden van ijs uitstallen, fruitverkopers die bloedsinaasappels tot piramides stapelen, en kruidenhandelaren die wilde oregano en zongedroogde tomaten met handenvol afmeten. Ook als je niets koopt, is de zintuiglijke ervaring het bezoek waard.

De wijnhuizen van de Contrada Buonivini

Villa Magnus ligt midden in de Contrada Buonivini, het historische wijnbouwgebied ten zuiden van Noto waar al eeuwenlang wijn wordt gemaakt. De naam zelf betekent 'goede wijnen' — en de glooiende kalkheuvels, de nabijheid van twee zeeën en de onverbiddelijke Siciliaanse zon scheppen omstandigheden die serieuze wijnmakers uit heel Italië aantrekken. Vier gerenommeerde wijnhuizen liggen op loopafstand van de villa, waardoor dit een van de dichtste concentraties topwijn van heel Sicilië is.

Voor gasten die van wijn houden, is er in de Val di Noto geen betere uitvalsbasis. Je kunt voor het ontbijt door een wijngaard wandelen, voor de lunch vijf wijnen proeven en om drie uur weer aan het zwembad liggen. Verschillende wijnhuizen bieden ook kookcursussen, lange lunches tussen de wijnranken en proeverijen bij zonsondergang die tot de mooiste ervaringen op het eiland horen.

Planeta Buonivini

De familie Planeta kwam in 1998 naar de Val di Noto, aangetrokken door het potentieel van de Contrada Buonivini voor Nero d'Avola. Hun landgoed hier maakt de Santa Cecilia DOC Noto en de geroemde Passito di Noto van Moscato Bianco, allebei gemaakt in wat zij de 'Onzichtbare Wijnmakerij' noemen — een opvallend ondergronds gebouw dat is ontworpen om op te gaan in het landschap. Een bezoek met proeverij omvat de wijngaard, de kelder, vijf wijnen uit het gebied, drie olijfoliën van het landgoed en lokale hapjes. Met de Grand Tour komt daar een volledige lunch tussen de wijnranken bij.

Marabino

Marabino, in 2002 opgericht door Pierpaolo Messina, is een biodynamisch landgoed van negenentwintig hectare in de Contrada Buonivini dat natuurwijnen maakt die internationaal erkenning hebben gekregen. De druiven worden met de hand geplukt, spontaan vergist met inheemse gisten en zonder enige oenologische toevoegingen tot wijn gemaakt. De Nero d'Avola en de Moscato di Noto zijn allebei uitzonderlijk. Voor wie natuurlijke en biodynamische wijn waardeert, is Marabino een openbaring — honderdduizend flessen per jaar, wereldwijd geëxporteerd, met buitengewone zorg gemaakt op een korte wandeling van de villa.

Tenuta La Favola

Tenuta La Favola is een kleiner familiebedrijf van negentien hectare met wortels die teruggaan tot 1852, en heeft zowel een Italiaans als een Zwitsers biologisch keurmerk. Er worden Nero d'Avola, Frappato, Syrah en Grillo verbouwd, tussen olijfgaarden en traditionele droge stenen muurtjes. De proeverij is hier intiem en persoonlijk — grote kans dat je wordt ontvangen door de familie die de wijn maakt, en het gesprek gaat net zo goed over het land als over wat er in je glas zit. Voor ongeveer vijftig euro per persoon is het een van de voordeligste proeverijen in de streek.

Cozzo del Parroco

Cozzo del Parroco, het wijnhuis het dichtst bij de villa, is een boutique-landgoed dat wijnen in kleine oplagen maakt van inheemse druivenrassen. Door de makkelijke wandeling door de olijfgaarden is dit de makkelijkste wijnervaring vanuit Villa Magnus. Een ideale eerste stop voor gasten die 's middags aankomen en het Siciliaanse ritme willen oppakken met een glas iets lokaals voordat de zon ondergaat.

Alles op een rij

Een week in Villa Magnus is genoeg om dit allemaal zonder haast te zien. 's Ochtends naar de stranden, 's middags de barokstadjes in, en 's avonds op het terras kijken hoe de Ionische Zee het laatste licht vangt. De geografie werkt in je voordeel: Marzamemi ligt twintig minuten naar het zuiden, Vendicari vijfentwintig. Noto ligt dertig minuten naar het noordwesten. De verdere bestemmingen in de Val di Noto — Modica, Ragusa Ibla, Ortigia — zijn ontspannen halve-dagtochten van veertig tot vijfenvijftig minuten rijden.

De villa ligt precies in het midden van dit alles — dichtbij genoeg om alles te bereiken, ver genoeg om het gevoel te hebben dat je de wereld achter je hebt gelaten. En op de dagen dat je helemaal geen zin hebt om te rijden, liggen de wijnhuizen van de Contrada Buonivini op een korte wandeling door de olijfgaarden.